TÜİK’in 9 Ekim’de açıkladığı verilere göre takvim etkisinden arındırılmış sanayi üretimi ağustos ayında yıllık bazda yüzde 1,9 azaldı. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış endeks ise bir önceki aya göre yüzde 1 geriledi. Yıllık daralma böylece dördüncü ayına girmiş oldu.
İmalat sanayi daralmayı belirledi
Sektörel kırılıma bakıldığında genel tabloyu belirleyen unsur imalat sanayi oldu. İmalat, yıllık bazda yüzde 2,5 küçülürken aylık bazda yüzde 1,6 daraldı. Buna karşılık madencilik ve taş ocakçılığı yıllık yüzde 1,7, elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ise yüzde 1,3 artış kaydetti. Aylık bazda madencilik yüzde 4,1, enerji ise yüzde 3,3 yükseldi.
Genel düşüşle çelişen tek öne çıkan alan yüksek teknolojili ürünler oldu. Bu grupta yıllık artış yüzde 14,5’e ulaştı. Daha düşük ve orta teknolojili sektörlerdeki zayıflık ise toplam üretimi aşağı çekti.
Haziranla karşılaştırma
Haziran ayında sanayi üretimindeki yıllık daralma yüzde 1,4 düzeyindeydi. Ağustostaki yüzde 1,9’luk düşüş, daralmanın biraz derinleştiğine işaret ediyor. Düşüş serisinin dört aya çıkması, sanayi üretiminin yılın ikinci yarısında zayıf seyrini sürdürdüğünü gösteriyor.
İhracat tablosuyla uyumsuzluk
Verinin dikkat çekici yanı, ihracatın eylülde yüzde 15,4 artışla yaklaşık 26 milyar dolara yükselmesiyle birlikte okunması. Ekonomistler, ihracat artışının fiyat etkisi, stoklardan sevkiyat ve takvim farklılıkları gibi unsurlardan etkilenebildiğini, bu nedenle ihracat ile üretim verileri arasındaki zaman farklarının dikkate alınması gerektiğini hatırlatıyor. Ağustos üretim verisi ile eylül ihracat verisi de farklı aylara ait.
Büyüme görünümü açısından
Orta Vadeli Program’da 2026 büyüme beklentisi yüzde 3,3 olarak yer alıyor. Sanayi üretimindeki zayıflık, üçüncü çeyrek büyüme tahminlerinde aşağı yönlü risk olarak değerlendiriliyor. Konut satışlarının yıllık bazda gerilemesi ve yüksek finansman maliyetleri de talep tarafında baskı yaratan unsurlar arasında sayılıyor.
Öte yandan enerji ve madencilikteki artış, bölgesel savaşın yarattığı enerji arz kaygılarının yerli üretime olan ilgiyi artırıp artırmadığı sorusunu da gündeme getiriyor. Analistler, bu konuda net bir yargıya varmak için daha uzun bir veri serisine ihtiyaç olduğunu belirtiyor.
TÜİK, eylül ayı sanayi üretim endeksini kasım ayının ilk haftalarında açıklayacak.
Veri nasıl okunmalı?
Sanayi üretim endeksi, imalat, madencilik ve enerji sektörlerindeki fiziki üretim hacmini ölçüyor ve gayrisafi yurt içi hasıla tahminlerinde öncü gösterge olarak kullanılıyor. Takvim etkisinden arındırılmış yıllık veri, iş günü sayısı farklarını ortadan kaldırarak aynı dönemlerin daha sağlıklı karşılaştırılmasını sağlıyor. Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış aylık veri ise kısa vadeli ivmeyi gösteriyor.
Üst üste dört ay süren yıllık daralma, üretici maliyetlerindeki artış, yurt içi talebin zayıflaması ve dış talepteki belirsizliklerin bir arada etkili olduğu bir dönemi yansıtıyor. İmalat sanayide yüksek teknolojili ürünlerdeki artış ise sektörün bir bölümünün ayrıştığını gösteriyor. Sanayici kuruluşlar, finansmana erişim ve enerji maliyetlerinin rekabet gücü üzerindeki etkisine dikkat çekiyor.
Önümüzdeki dönemde eylül ayına ait kapasite kullanım oranı ve reel kesim güven endeksi gibi göstergeler, sanayideki toparlanma ihtimaline dair ek ipuçları verecek. Bu verilerin üretim endeksiyle birlikte değerlendirilmesi, üçüncü çeyrek büyüme tahminlerinin netleşmesine katkı sağlayacak.
Veriler, TÜİK’in açıkladığı ilk tahminlere dayanıyor ve ilerleyen aylarda revize edilebilir.
Kapak fotoğrafı: Marek Ślusarczyk (Tupungato) Photo portfolio / Wikimedia Commons (CC BY 3.0)
