Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), eylül ayı enflasyon verilerini 5 Ekim’de açıkladı. Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) eylülde bir önceki aya göre yüzde 1,84 yükselirken, yıllık enflasyon yüzde 29,73 olarak kayıtlara geçti. Böylece yıllık oran, Kasım 2021’den bu yana ilk kez yüzde 30 eşiğinin altına indi.
Beklentinin altında kaldı
AA Finans’ın düzenlediği ankette ekonomistlerin aylık enflasyon için ortalama beklentisi yüzde 2,18 düzeyindeydi. Tahminler yüzde 1,90 ile yüzde 2,60 arasında değişiyordu. Gerçekleşen yüzde 1,84’lük aylık artış, anketteki en düşük tahminin de altında kaldı. Yılbaşından bu yana biriken enflasyon ise yüzde 24,32 oldu.
Kalemlere bakıldığında tablo karışık. Gıda ve alkolsüz içeceklerde fiyatlar aylık bazda yüzde 0,20 geriledi ve genel endeksi aşağı çeken en önemli unsur oldu. Buna karşılık yıllık bazda en yüksek artış yüzde 39,99 ile konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlar grubunda yaşandı. Enerji maliyetlerindeki yükseliş ve kira artışları bu grubu yukarı taşıyan başlıca etkenler arasında sayılıyor.
Üretici fiyatları da yükseldi
Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) eylülde aylık yüzde 2,07, yıllık yüzde 27,38 arttı. Üretici fiyatlarındaki aylık artışın tüketici fiyatlarının üzerinde kalması, maliyet baskısının perakende fiyatlara yansıyabileceği yönündeki tartışmaları canlı tutuyor.
Faiz ve maaş zammı açısından önemi
Enflasyondaki gerileme, Merkez Bankası’nın 22 Ekim’deki Para Politikası Kurulu toplantısı öncesinde yakından izleniyor. Politika faizi 10 Eylül’deki toplantıda yüzde 37’de sabit tutulmuştu. Eylül verisi, yıl sonuna kadar kalan aylarda fiyat artışlarının hızına ilişkin beklentileri de şekillendirecek.
Verinin bir diğer yansıması emekli ve memur maaşlarında görülecek. Ocak zammının hesabında temmuz-aralık dönemindeki altı aylık enflasyon esas alınıyor. Temmuz, ağustos ve eylül verileriyle yapılan hesaplamada üç aylık birikimli enflasyon farkı yüzde 5,56 düzeyinde bulunuyor. Kesin oran ise ancak aralık ayı enflasyonu açıklandıktan sonra belli olacak.
Yıl sonu hedefi
Orta Vadeli Program’da 2026 yıl sonu enflasyon tahmini yüzde 28,4 olarak yer alıyor. Eylülde yıllık oranın yüzde 29,73’e inmesi, bu hedefe yaklaşıldığını gösteriyor; ancak programdaki rakamın tutması için son çeyrekte aylık artışların kontrol altında kalması gerekiyor. Ekonomistler, enerji fiyatları ve bölgedeki jeopolitik gerilimlerin önümüzdeki aylarda belirleyici olacağını vurguluyor.
Ekim ayı enflasyon verisi, kasım ayının ilk günlerinde açıklanacak.
Yıllık enflasyonun seyri
Temmuzda aylık yüzde 1,78 artan tüketici fiyatları için yıllık enflasyon yüzde 31,75 seviyesindeydi. Eylülde yıllık oranın yüzde 29,73’e inmesi, iki ay içinde yaklaşık iki puanlık bir gerilemeye karşılık geliyor. Bu düşüşte geçen yılın aynı dönemindeki yüksek baz etkisi de rol oynuyor; yani yıllık oran, yalnızca bu yılki aylık artışlarla değil, bir yıl önceki artışların hesaptan çıkmasıyla da şekilleniyor.
Yılbaşından bu yana biriken yüzde 24,32’lik artış, yıl sonu için öngörülen yüzde 28,4’lük hedefin ne kadar uzağında kalındığını da gösteriyor. Hesaba göre hedefin tutması için ekim, kasım ve aralık aylarında toplam fiyat artışının yaklaşık yüzde 3,3 civarında kalması gerekiyor. Bu da ortalama aylık yüzde 1,1 anlamına geliyor; yani son aylarda gerçekleşen artışlardan daha düşük bir hız.
Ekonomistler, hizmet fiyatlarındaki ısrarcılığın dezenflasyon sürecinin en zor halkası olmaya devam ettiğini hatırlatıyor. Kira, eğitim ve ulaştırma gibi kalemlerde fiyat ayarlamaları belirli dönemlerde yoğunlaştığı için aylık seyir dalgalanabiliyor. Eylülde okulların açılmasıyla birlikte eğitim giderlerinin ağırlığı da hane bütçelerinde artış gösteriyor; bu nedenle aylık veriler tek başına değil, üç aylık hareketli ortalamalarla birlikte okunuyor.
Kapak fotoğrafı: Randam / Wikimedia Commons (Public domain)
.png){kind=link}