Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın açıkladığı verilere göre merkezi yönetim bütçesi ağustos ayında 12 milyar 852 milyon lira fazla verdi. Aynı ayda faiz dışı fazla 209,9 milyar lira olarak kaydedildi. Yılın ilk sekiz ayına bakıldığında ise bütçe 1 trilyon 308,1 milyar lira açık verdi.
Ağustos ayının tablosu
Ağustosta vergi gelirleri 1 trilyon 473 milyar 311 milyon lira. Bütçe, geçen yılın aynı ayında 96,7 milyar lira fazla vermişti; bu yılki fazlanın belirgin biçimde daha düşük kalması dikkat çekti. Faiz dışı fazla da ağustos 2025’teki 276,4 milyar liradan 209,9 milyar liraya geriledi.
Aylık fazla, yıl içindeki genel açık eğilimini değiştirmiyor. Bütçe gelirleri ocak-ağustos döneminde 10 trilyon 854,7 milyar lira olurken, giderler 12 trilyon 162,7 milyar liraya ulaştı. Aradaki fark, 1 trilyon 308,1 milyar liralık açığı oluşturdu.
Geçen yılla kıyaslama
Geçen yılın aynı döneminde bütçe açığı 907,6 milyar lira düzeyindeydi. Dolayısıyla açık, bir yıl içinde yaklaşık 400,5 milyar lira arttı. Giderlerdeki artış hızı kaynaklara göre yüzde 36,8 ile yüzde 37,8 arasında aktarılıyor; farkın hesaplama yönteminden kaynaklandığı, kesin oran için Bakanlığın resmi tablosunun esas alınması gerektiği belirtiliyor.
Faiz harcamaları, gider kalemleri içinde ayrıca öne çıkıyor. Ocak-ağustos döneminde merkezi yönetim bütçe giderlerinin 1 trilyon 988,1 milyar lirası faize gitti. Bu tutar, bütçe açığının yaklaşık bir buçuk katı büyüklüğünde ve faiz dışı dengenin ne kadar önemli olduğunu gösteriyor.
Orta Vadeli Program’daki hedef
Eylül başında yayımlanan Orta Vadeli Program’da 2026 yılı bütçe açığının 2,6 trilyon lira olarak gerçekleşeceği öngörülüyor. Bankaların değerlendirmelerine göre merkezi bütçe açığının gayrisafi yurt içi hasılaya oranı 2026 için yüzde 3,1, 2027 için yüzde 3,5 olarak tahmin ediliyor; 2025’te bu oran yüzde 2,9’du. Yılın ilk sekiz ayındaki 1,3 trilyon liralık açık, yıl sonu hedefinin yaklaşık yarısına karşılık geliyor.
Nakit bütçe farklı bir resim sunuyor
Ekonomistler, sonbaharda vergi tahsilatının mevsimsel seyrinin ve enerji ithalatı kaynaklı maliyetlerin açığın yıl sonu rakamını belirleyeceğini söylüyor. Bütçe verileri her ay Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından kamuoyuyla paylaşılıyor; eylül ayı sonuçları ekim ayı içinde yayımlanacak.
Faiz dışı denge neden izleniyor?
Faiz dışı denge, bütçe gelirlerinden faiz ödemeleri dışındaki harcamaların çıkarılmasıyla bulunuyor ve kamu maliyesinin borç yükünden bağımsız temel görünümünü yansıtıyor. Sekiz aylık bütçe açığı ile faiz harcamaları birlikte okunduğunda, yani 1 trilyon 308,1 milyar liralık açık ile 1 trilyon 988,1 milyar liralık faiz gideri karşılaştırıldığında, faiz dışı dengenin ocak-ağustosta yaklaşık 680 milyar lira fazla verdiği görülüyor. Bu tablo, açığın temel nedeninin borç servisi kaynaklı yük olduğunu gösteriyor.
Öte yandan ağustostaki faiz dışı fazlanın yıllık bazda gerilemesi, gelir artışının gider artışının gerisinde kaldığı yorumlarına yol açtı. Ekonomistler, vergi gelirlerindeki seyrin yıl sonuna doğru yeniden hızlanabileceğini, özellikle kurumlar vergisi ve dolaylı vergilerin son çeyrekte tahsilata katkı sağlayabileceğini belirtiyor.
Kapak fotoğrafı: Mark Morgan from Trinidad / Wikimedia Commons (CC BY 2.0)
.jpg){kind=link}