Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın 7 Ağustos’ta Mekke’de imzaladığı ortak savunma anlaşması, Husilerin Suudi havalimanlarına yönelik saldırıları sonrasında yeniden gündemde. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, anlaşmanın kurumsallaşma sürecinin sürdüğünü, bunun bir saldırı değil savunma anlaşması olduğunu ve Türkiye’nin başka bir ülkeyi vurmak için asker göndermeyeceğini belirtti.
Anlaşmanın temel ilkesi
Anlaşma, imzacı ülkelerden birine yönelik saldırının hepsine yönelik saldırı sayılacağı ilkesine dayanıyor. Bazı yorumcular bu yapıyı NATO’nun toplu savunma ilkesine benzetiyor. Ancak Fidan, yapının kapsamının savunma ihtiyaçlarıyla sınırlı olduğunu vurguluyor. Ona göre ittifak diğer ülkelere de açık; kurumsallaşma tamamlandıktan sonra yeni üyelik görüşmeleri yapılabilir.
Sekreterya ve karargâh
Fidan, Türkiye’nin anlaşmayı Meclis’e sunmak üzere hazırlıkları hemen hemen tamamladığını söyledi. İlk genel sekreter olarak Pakistanlı emekli Korgeneral Nauman Mahmood atandı; sekreterlik Riyad’da kurulacak. Eylül sonunda Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan genelkurmay başkanları Riyad’da toplanmıştı. 5 Ekim’de ise Riyad’da Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi toplantısı yapıldı; Fidan’a göre toplantının ana amacı Suudi Arabistan’a yönelik saldırıları ele almaktı, ayrıca askerî karargâh yapısı ve sekreterlik gibi kurumsal konularda kararlar alındı.
Husi saldırıları ve Türkiye’nin duruşu
Eylül’de Fidan, Türkiye’nin Suudi Arabistan’ın askerî ihtiyaçlarını karşılamaya hazır olduğunu söylemişti. Türk yetkililer desteğin ağırlıklı olarak teknik nitelikte olduğunu belirtiyor; Reuters’a konuşan bir ABD’li yetkili ise desteğin istihbarat, gözetleme, keşif ve insansız hava aracı operatörlerini kapsayabileceğini söyledi. Ekim ayındaki açıklamasında Türkiye’nin başka bir ülkeye saldırı için asker göndermeyeceği mesajı öne çıktı.
Husi lideri Abdülmelik el-Husi, Türkiye ve Pakistan’a Yemen’deki çatışmanın dışında kalma çağrısı yaptı ve Suudi Arabistan’ı Yemen havalimanlarını, ithalatı ve ekonomik kaynakları kısıtlamakla suçladı.
Mısır’ın katılımı tartışılıyor
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Mısır’ın katılımının ittifakın gelecekte genişlemesi için seçenekler arasında olduğunu söylemişti. Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Macid el-Ensari ise Katar’ın anlaşmayı olumlu karşıladığını açıklamıştı.
Analiz: Neden önemli?
İttifak, Orta Doğu’da güvenlik mimarisinin yeniden şekillendiği bir dönemde ortaya çıktı. İran savaşı, Hürmüz Boğazı’ndaki kısıtlamalar ve Yemen’deki çatışmalar, bölge ülkelerinin ortak savunma arayışını hızlandırıyor. Anlaşmanın pratik sonuçları, kurumsal yapının nasıl işleyeceğine ve üye ülkelerin hangi senaryolarda nasıl hareket edeceğine bağlı olacak.
Anlaşmanın metni kamuoyuyla tam olarak paylaşılmadığı için ayrıntılara ilişkin değerlendirmeler yetkililerin açıklamalarına dayanıyor.
Sırada ne var?
Yetkililer, kurumsal yapının tamamlanmasının ardından yeni üyelik başvurularının görüşülebileceğini belirtiyor. Katılım konusunda hangi ülkelerin öne çıkacağı ve anlaşmanın kapsamının genişleyip genişlemeyeceği, önümüzdeki aylarda gündemde kalacak. Sekreterlik ve karargâhın ne zaman tam kapasiteyle çalışmaya başlayacağına ilişkin takvim ise henüz paylaşılmadı.
Tarafların askerî kapasitesi
Analizlerde üç ülkenin birbirini tamamlayan unsurlara sahip olduğu, örneğin Türkiye’nin savunma sanayisi, Pakistan’ın silahlı kuvvetlerinin büyüklüğü ve Suudi Arabistan’ın finansal gücünün sıkça anıldığı görülüyor. Bu değerlendirmeler yetkili kurumların açıklamasından çok uzman yorumlarına dayanıyor. Resmî metinlerde hangi tür ortak harekât planlarının öngörüldüğü kamuoyuyla paylaşılmadı.
Analistler, ittifakın bölgedeki mevcut krizlere nasıl yanıt vereceğinin, özellikle Yemen cephesindeki gelişmelerle sınanacağını belirtiyor. Fidan’ın askerî katılımın sınırlı kalacağı yönündeki mesajı, ittifakın caydırıcılık işlevine vurgu yaptığı şeklinde yorumlanıyor.
Kapak fotoğrafı: B.alotaby / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
