Brezilya’da 4 Ekim’de yapılan cumhurbaşkanlığı seçiminde hiçbir aday geçerli oyların yarısından fazlasını alamadı. Yüksek Seçim Mahkemesi (TSE) verilerine göre eski devlet başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu Senatör Flávio Bolsonaro yüzde 47,03 oyla birinci, görevdeki Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva ise yüzde 45,16 ile ikinci oldu. İki aday, 25 Ekim’de yapılacak ikinci turda yeniden karşı karşıya gelecek.
Tarihi dar fark
İki aday arasındaki fark 1,87 puan, yani yaklaşık 2,2 milyon oy. Sayımın tamamlanmasının ardından TSE verilerine göre Bolsonaro 56 milyon 104 bin, Lula ise 53 milyon 879 bin oy aldı. Sayım sürerken yayımlanan bazı haberlerde yüzdeler biraz farklıydı; örneğin Al Jazeera, yüzde 99 sayımda Lula’nın payını yüzde 44,9 olarak verdi.
Seçim öncesi büyük anketler Lula’yı hafif önde gösteriyordu. Reuters’ın aktardığına göre Bolsonaro, Lula’yı yenmek isteyen seçmenlerin desteğinden yararlandı. Flávio Bolsonaro birkaç ay önce görece az bilinen bir senatörken, babası tarafından siyasi varis olarak gösterildi. Jair Bolsonaro, 2022 seçimini kaybetmesinin ardından darbe girişimi suçlamasıyla 27 yıl hapis cezasına çarptırıldığı için aday olamıyordu.
Kongre’de sağın kazanımı
Seçmenler aynı gün valileri ve eyalet ile federal milletvekillerini de seçti. İlk sonuçlar, sağ partilerin Kongre’de, özellikle Senato’da önemli kazanımlar elde ettiğini gösteriyor. Üçüncü sıradaki Augusto Cury’nin (yüzde 2,89), dördüncü Renan Santos’un ve beşinci Ronaldo Caiado’nun sağ ve merkez sağdan olması, ayrıca Cury ile Caiado’nun Bolsonaro’yu desteklemesi ikinci turda Bolsonaro’nun doğal bir oy havuzuna sahip olabileceği yorumlarına yol açtı.
İkinci tura giden yol
Brezilya’da bir adayın ilk turda kazanabilmesi için geçerli oyların yüzde 50’sinden fazlasını alması gerekiyor. Aksi durumda en çok oy alan iki aday ikinci turda yarışıyor. Yeni dönem, 5 Ocak 2027’de başlayacak.
Lula kampı, ikinci turda orta kesimdeki ve kararsız seçmenlere ulaşmaya odaklanırken, Bolsonaro kampı ilk turdaki ivmeyi korumaya çalışıyor. Ekonomi, güvenlik ve yolsuzluk tartışmaları kampanyanın başlıca başlıkları arasında yer alıyor. Uluslararası gözlemciler ve piyasalar da sonucu yakından izliyor.
Brezilya’nın dünyanın en büyük tarım ihracatçılarından ve Latin Amerika’nın en büyük ekonomisi olması nedeniyle seçimin sonucu, küresel emtia piyasaları ve bölgesel siyaset açısından da önem taşıyor. İkinci tura kadar yayımlanacak anketler, iki aday arasındaki rekabetin yönünü gösterecek.
Brezilya seçim sistemi nasıl işliyor?
Brezilya’da oy kullanmak 18-70 yaş arası vatandaşlar için zorunlu ve oylama elektronik sandıklarla yapılıyor. Sonuçlar sandıkların kapanmasından kısa süre sonra Yüksek Seçim Mahkemesi tarafından aşama aşama duyuruluyor. Lula, 2022 seçiminin ikinci turunda Jair Bolsonaro’yu yüzde 50,9 ile yüzde 49,1 gibi çok dar bir farkla geçmişti; bu nedenle ikinci turdaki rekabetin yine sıkı geçebileceği öngörülüyor.
İki tur arasındaki yaklaşık üç haftalık süre, adayların ittifak kurması ve elenen adayların seçmenlerini kazanmaya çalışması için kritik bir dönem olarak görülüyor. Kampanya boyunca televizyon tartışmaları ve anketler, kararsız seçmenlerin yönünü belirleyecek.
Sırada ne var?
İki adayın 25 Ekim’e kadar ortak yayınlarda karşı karşıya gelmesi, seçmen bilgilendirmesi için ayrı bir değer taşıyacak. Piyasalar da Brezilya real’inin ve borsanın seyrini bu süreçte siyasi gelişmelere göre değerlendirecek. Sonuçların kesinleşmesi, seçimin ardından hızla netleşmesi beklenen bir süreç olarak görülüyor.
Kapak fotoğrafı: Annemariebr at English Wikipedia / Wikimedia Commons (Public domain)
